Üredicilerim etişmemezlii okullarda kalȇr Gagauziya üüretim sistemasında bir önemni problema. Bakmadaan devlet hem regional programalarına, avtonomiyanın şkolalarında etişmeer uzman.
Bu yılın ilk üürenmäk günü Kirkova İrinaya önemniydi. O ilk keret girdi sınıfa diil nicä üürenici, ama nicä liţeyin üüredicisi, neredä kendisi da oturardı bu masalarda da neredä onun anası da büün çalışȇr. İrina büün yapȇr ilk adımnarını kendi zanaatında, bunda ona yardım ederlär kollegalar, angıları çok yıl burada çalışȇrlar.
«Halizdän çok bilgi bana verdilär. Onnar oldular bana deyni örnek, yardım ettilär, dooruttular. Bän şükür ederim, ani kablettilär beni burayı işlemää da yardım ederlär bana bu iştä. Benim eklenmäm bu kollektiva nicä üüredici oldu, ki bana bunda yardım etti pedagocik kollektivi hem liţeyın başları, bän onnarı şükür ederim»,- İrina Kirkova romın dili üüredicisi nışannadı.
İrinaya deyni du diil sade iş, ama okul istoriyanın ilerlemesi. Bakmadaan bölä istoriyalara, üüredicilerin etişmemezlii kalȇr aktual problema, maasuz kimi predmetlerdä. Gagauziya üüretim bakanı Natalya Kristevanın laflarına görä, bu yıl sadece boş erlerin bir payını kaplamaa uydu.
«30 proţent — 110 serbest erdän geldi bizä 34 üüredici, angıları başardılar bu yıl üürenmeyi. Onnarı regionun okullarına erleştirdik. Bütündän kapladık boş erleri uşak başçalarında, bizdä burada yok defiţıt. Bundan kaarä biz söledik, ani var iki boş er, ama bizä geldi 9 uzman — hepsinä bulduk er. Başlankı klaslarda yok boş er, hepsi okullarda var üüredicilär. Kalȇr büük defiţit bölä uzmannarda, nicä matematika, fizika, himiya, biologiya. Lääzım üüredicilär rus hem rumın dilindä, bu uura pek az geler uzman»,- Nataliya Kristeva nışannadı.
Teklif etmää deyni genç uzmannarı Üüretim ministerlii giriştirer, programaları, angıları tutturȇrlar üüredicileri hem yardım ederlär onnara.
«Büün bizdä var üüsek yardım posobiyaları genç uzmannara deyni, beş yılın içindä, angılarını lääzım işlesinnär. 200 bin veriler te onnara, kim başardılar universitetleri. 160 bin te onnara, kim koledjları başardılar. Er ileri bu parayı daadardılar hepsi yılların içindä, şindi onu kablederlär yarım yıldan sora yarısını, yarısını da 18 aydan sora nicä çekettilär işlemää»,- Kristeva nışannadı.
Zanaata gelerlär te onnar da, kim istäärdi baalamaa kendi yaşamasını uşaklarlan. Nikolay Sarioglo Tretyakov adına liţeyın üüredicisi çalışȇr ikinci yıl. Fizkultura predmetinä onu getirdi diil sade sevgi sporta, ama çok yıl işlemäk uşaklarlan.
«Bu taa küçüktän çekiler. Bän küçüktän beenärdim paylaşmaa kendi bilgilerimnän. Düşünerim, ani bunun için bän işleerim trener da üürederim uşakları beş yıl futbola. Ölä oldu, ani bän çekettim sınışları geçirmää bu liţeyın sport meydanında, da onun başı çekti beni, ki olım fizkultura üüredicisi bu kurumda»,- Nikolay Sarioglo nışannadı.
Tutturmaa deyni genç üüredicileri — bu diil sade kollegaların iniţiativası, ama liţeyın başların işi dä. Nicä üürenmäk kurumunda yardım ederlär genç uzmannara, N. Tretyakov adına liţeyin başı Polina Pıntä söleer: «Bu yıl bizä geldi 4 eni uzman- bu başlankı klasların üüredicisi, iki romın dilindä, hem birär rus hem ingliz dilindä. Bizim üürenmäk kurumunda genç uzmannarlan iş gider üüsek uurda, herbirin var götürücüsü, angısı maasuz yardım eder o üürediciyä metodika tarafından, hem başka uurda da».
Büün Tretyakov adına liţeyindä çalışȇr 60 üüredici. Edisindä genç uzman statusu var. Onu onnardan büük yaşta. Liţeyda inanȇrlar, ani genç uzmannarın becermekleri ilerleyeceklär.
«Haliz açan var annaşmak, gençlerin hem büük yaşta insannarın aralarında, ozaman iş gider, gençlerä da komfort işlemää»,- Polina Pıntä söleer.
Üüredicilerin sayısı kimi üürenmäk kurumnarında büüyer, bu belli bütün avtonomiya uurunda da, urgulȇȇr üüretim bakanı.
30- yaşınadan -12%
30-dan -40-dan -32 %
46-dan-62-dan-40%
63-tän yukarı-16%
«Bu sayılar iisilerlär yıl yıldan, da taa çok genç uzman geler. Üç yıl geeri 63 yaşından yukarı üüredicilerin sayısı 25 proţent kurardı. Şindi bu sayı indi 16-ya. Gelerlär uzmannar 30-45 yaşınadan. Genç uzman olȇr taa çok»,- Nataliya Kristeva nışannadı
Kendi üüredicilär inanȇrlar, ani en önemni zanaatında- sevgi uşaklara hem istemek paylaşmaa bilgilärlän.
«Er siz seversiniz uşakları da isteersiniz kim sa sizin adımlarınızdan gitsin, ozaman lääzım maasuz bu uuru ayırasınız»,- Nikolay Sarioglo nışannadı.
Üüredicilerin etişmemezlii kalȇr aktual problema, uzmannar umutlanȇrlar, ani birleşik iş hem yardım bu durumu çözeceklär, da taa çok genç uzman gelecek üüretim sistemasına.