Moldovada her yıl iki milyon ton gübür sıbıdȇr, hem da onnarın sade 10–15 proţendı işlenȇr. Bu kasabanın ekologiya durumunu gösterer. Komratta ekologiya seminarı geçirildi. Burada ilgili kurumnarın başları, ekspertlär hem ekologlar tabiatın durumunu hem da Gagauziyanın gübür erlerin işlenmesindä modern standartlara geçmesini açıkladılar. Temayı ilerleder süjet.
Moldova Respublikasında her insan gündä bir buçuk kila kadar gübür atêr. Gagauziyada çöplüklär 26 yaşamak erindä bulunêr hem da bütündän olarak 58 ektardan çok yer kaplȇȇr. Durum hızlı diişiklikleri bekleer . Bunnarın arasında gübür erlerin yok edilmesi. Bunu Gagauziya Agrar bakanı Sergey İbrişim açıkladı.
SERGEY İBRİŞİM Gagauziya Agrar bakanı
“Gagauziyada ayda iki bin ton çetin gübür toplȇȇrlar. Buna görä, bu ekologiya için en önemni temaların biriydir. Çünkü göreriz ki, bütün çöplüklär yanêr. Onnarın yanmaması için organik gübürleri ayrı, plastikleri ayrı, kiyatları ayrı toplamak lääzım. Bunun için da ayrı toplamaa sistemi kurulması lääzım. Bän bunu da sölemäk isteerim ki, bizim bakannıktan arkadaşlar okullara giderlär, seminarlar yapȇrlar, uşaklardan sordular. Onnar hepsi söledilär, ani gübürleri lääzm ayırı toplamaa. Ama ne yazık ki, bizdä bunun için infrastruktura hazır yok.”
Kanonun istemeleri açık: millet kanona görä, primariyalar çöpleri en az üç kategoriya ayrı toplasınnar lääzım — çetin gübürleri hem plastik, şişä hem da kalan atıklar. Ekonomik kolaylıkları olan erlerdä bu sistem beş kategoriya kadar genişledilecek. Buna biyolojik atıklar da girecek. Gagauziya Agrar bakannıın uzmanı Svetlana Sirkeli nışannadı, çoyu küülerdä yok lääzımnı tehnika hem infrastuktura.
SVETLANA SİRKELİ Agrar bakannıın uzmanı
“Çöplerin ayrı toplanmasına önem verdik. Ki ne var bakılı kanonda gelecek vakıda. Biz fraksiyalara ayırılan gübrüleri esapladık. Bu fraksiyalara görä yaşamak erlerindä sıbıdılan gübrülerin sayısını belli ettik. Bunu biz göstermää isteeriz. Ayrıca Moldova Respublikasında kullanılan metodologiyaya görä analiz yaptık. Bu bilgileri Tabiat ministerliinä vereriz. Burada Gagauziyanın yaşamak erleri için konteynerlerin sayısını da esapladık.”
Ekologiya güvennii sade çöplerin utilizasiyası diil, ama ilerki zamanda regionun daaların korunması da. Respublika programası çerçevesindä Gagauziyada aaç dikilmesi hem da daaların korunması hem enilenmesi bakılȇr. “Komrat Daa çorbacılıın başı Aleksandr Peykov bildirtti, daa çorbacılıı hazır vermää ekmäk meteriallarını hem konsultaţiyaları. Ama primariyaların hem da insanların genç aaçların bakımına katılması çok önemniydir.
ALEKSANDR PEYKOV Komrat Daa çorbacılıın başı
“Bu problema herzaman vardı. Şimdi eni Daa Kanonun kabul edilmesindän sora cezalar birkaç kerä üüselerlär. Ama ne yazık ki, sade daayi korumak bölümünnän bu soruşu çözmeecez Önemnidir ki, primariyalar, bekim polis hem ekologiya kurumnarı da bu işä katılsın. Problema var, çünkü, bilersiniz, bizdä izinli çöplüklär yok. Erli biz gerçektän çöplerin toplanmasında hem da insannarın bu işä ilgi göstermesindä tertip yapmarsak, bu problema ilerleyecek.”
Eni ekologiya standartlarına geçmää deyni lääzım büük finansları koymaa. Buna çöp ayırma liniyaların hem özel tehnikanın alınmasından, eni erlerin kurulmasınadan. Komrat primariyanın investiţiya izmetin başı Mariya Seiz açıkladı ki, attıkların utilizaţiyası hem da dolayların gelişmesi için dış finansları çekmää lääzım. Bunun için primariyaların hazır proje danışmaları önemniydi olsun.
MARİYA SEYİZ Komrat primariyanın investiţiya izmetin başı
“Bu ȇtapta Komrat muniţipiyasında toprak parçasının hazırlanması hem sınırlarının belli etmesi işi taman başarıldı. Bu er, angısı verildi bu uurda, başka için kullanılırdı. Bu üzdän biz bir kategoriyadan başka kategoriyaya geçirilmesi için çalıştık. Geçän ay, miniţipal nasaatın toplantısında bütün materiallar kabledildilär hem da toprak parçası hazırlandı. Bitki haberlerä görä, proektin uygulanmasından hükümet kararını bekleeriz. Şindän hepsi yaşamak erleri hazırladılar lääzımnı dokumentleri. Hükümet kararı çıktıynan, devlet satın alması için tender geçirecek. Tenderdä çöplüün düzlümesinä deyni işçileri ayıraceklar.”
Seminarda açıklayan hepsi tekliflär Gagauziyada çetin gübrülerin infrastrukturasının hem da ekologiya programalarının temeli olacek, ki yavaş-yavaş onu giriştirmää deyni.